ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ - Ι.Λ.Ν.Ε.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ TΩΝ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)

Dictionary Το Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ) αποτελεί καρπό ερευνητικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε από την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (Γ.Γ.Ε.Τ.) και το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ), και υλοποιήθηκε από το 2018 ως το 2022 με φορέα το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Πανεπιστημίου Πατρών, με την υποστήριξη του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων -ΙΛΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών (πρόγραμμα Digitizing the Cappadocian Dialectal Landscape – DiCaDLand, http://cappadocian.upatras.gr/el) .

Στόχος του ΙΛΙΚ είναι να παράσχει την πληρέστερη δυνατή λεξικογραφική τεκμηρίωση της Καππαδοκικής διαλέκτου, εντασσόμενο στην σειρά μειζόνων διαλεκτικών λεξικών της Ακαδημίας Αθηνών, δηλ. του Ιστορικού Λεξικού των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας (Καραναστάσης 1984-1992), του Λεξικού της Τσακωνικής Διαλέκτου (Κωστάκης 1986-1987) και φυσικά του Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, τῆς τε κοινῶς ὁμιλουμένης καὶ τῶν ἰδιωμάτων (ΙΛΝΕ, 1933-). Το λεξικό συνοδεύεται από τον Γλωσσικό Άτλαντα των διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας, σε έντυπη μορφή από την Ακαδημία Αθηνών (Μελισσαροπούλου 2024) και σε ηλεκτρονική μορφή από το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ο Γλωσσικός Άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή

Οι γραπτές πηγές του ΙΛΙΚ αποτελούνται από το σύνολο της δημοσιευμένης βιβλιογραφίας για τα ιδιώματα της Καππαδοκίας (περιγραφές ιδιωμάτων, γλωσσάρια, εκδόσεις αφηγήσεων, ασμάτων κλπ.) καθώς και από τις χειρόγραφες συλλογές διαλεκτικού υλικού του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ, του ΚΕΕΛ, του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Παράλληλα, το ΙΛΙΚ αξιοποιεί και μεγάλο όγκο πρόσφατων προφορικών διαλεκτικών καταγραφών ομιλητών 3ης και 4ης γενεάς προσφύγων, ενώ εμπλουτίζεται διαρκώς από νέα δεδομένα που προκύπτουν από τρέχουσες επιτόπιες έρευνες. Επιθυμία των συντελεστών του έργου ήταν αυτό να αποτελέσει έναν φάρο μνήμης για τα 100 χρόνια από το τέλος της ιστορικής παρουσίας των καππαδοκικών ιδιωμάτων στην πατρίδα τους.

Το λήμμα της εβδομάδας

φωλιά (ουσ. θηλ.) φωλέα [foˈlea] Φάρασ. φωλα̈́ [foˈlæ] Φάρασ. φωλέ [foˈle] Φάρασ. φωλία [foˈlia] Τροχ. φωλιά [foˈʎa] Μαλακ., Μισθ., Σίλατ., Σίλ., Σινασσ., Φλογ., Χαλβάντ. φωλ-λιά [foˈʎ:a] Σίλ. φώλια [ˈfoʎa] Φλογ. φουλιά [fuˈʎa] Γούρδ., Μαλακ., Σίλ. Πληθ. φωλές [foˈles] Φάρασ. φώλιες [ˈfoʎes] Φλογ.
1. Φωλιά πουλιού, ζώου ή εντόμου ό.π.τ. : Φιριού φωλ-λιά (Του φιδιού η φωλιά) Σίλ. -Κωστ.Σ. Πήγε τζυνο’άρ’, γέννησε σο φωλέ του δύ οβά Φάρασ. -Lag. Ήγρεψεν σο qαβάχι, όλλαdι α μέγο φίδι, ήγρεψεν α φωλα̈́, παγαίνει να φά τα παλάζε (Είδε μιά λεύκα, κρεμόταν ένα φίδι, πήγαινε να φάει τα κοτόπουλα) -Dawk. Σο τσ̑ινάρ αγατζ̑ί απάνω ήταν ένα φωλιά αετού (Στο πλατάνι απάνω υπήρχε μιά φωλιά αετού) Σίλατ. -Dawk. Τα ορνίχια ον κάχουντα 'στο φουλιά τουν για να γεννήσουν, κακαβίζουν (Οι κότες όταν κάθονται στην φωλιά τους για να γεννήσουν, κακαρίζουν ) Γούρδ. -Καράμπ. Είπεν ντο χ̇ελιδόν' «Εγώ τα φωλίες θα τα κάνω ψηλά» (Είπε το χελιδόνι «Εγώ τις φωλιές θα τις χτίσω ψηλά») Τροχ. -Νίγδελ.Λ. Να χέκουμ’ αργόια στη φωλιά να πιάσουμ’ το πουλί (Να στήσουμε δίχτυα στην φωλιά να πιάσουμε το πουλί) Μισθ. -ΚΜΣ-ΚΠ242 Το πουλί είχεν οβγό αποκάτου σο φώλια, εν οβγό (Το πουλί είχε ένα αβγό αποκάτω στην φωλιά του, ένα αβγό) Φλογ. -ΙΛΝΕ 812 Μιά μέρμηκα πεγαίνει τση φωλιά τζης (Ένα μυρμήγκι πάει στην φωλιά του) Σίλ. -Κωστ.Σ. Είδα 'να ντράκο, έτριξα κατόπ’σα τ’, αλλά σέμη ’ς φωλιά τ’ ’ς ένα νταρίν πλεφρό (Είδα έναν δράκο έτρεξα από πίσω του, αλλά μπήκε στην φωλιά του σε ένα βαθύ πηγάδι) Μισθ. -ΑΠΥ-ΑΠΘ || Φρ. Παίρ’ τα πουλλία του, σ̑ένει ση φωλα̈́ν ’μπέσου (Παίρνει τα πουλιά του, χέζει και στην φωλιά του μέσα˙ για τους αχάριστους) Φάρασ. -Λουκ.Λουκ. || Ασμ. Κορώνα, χιλώνα, χάλασεν η φωλιά σου, ψόφησαν τα πουλιά σου (Κουρούνα, χελώνα, χάλασε η φωλιά σου, ψόφησαν τα πουλιά σου· από παιδ. άσμα) Σινασσ. -Αρχέλ. Συνών. γιατάκι :2, γιούβα, φώλι :2