ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ TΩΝ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)

Dictionary Το Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ) αποτελεί καρπό ερευνητικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε από την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (Γ.Γ.Ε.Τ.) και το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ), και υλοποιήθηκε από το 2018 ως το 2022 με φορέα το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Πανεπιστημίου Πατρών, με την υποστήριξη του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων -ΙΛΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών (πρόγραμμα Digitizing the Cappadocian Dialectal Landscape – DiCaDLand, http://cappadocian.upatras.gr/el) .

Στόχος του ΙΛΙΚ είναι να παράσχει την πληρέστερη δυνατή λεξικογραφική τεκμηρίωση της Καππαδοκικής διαλέκτου, εντασσόμενο στην σειρά μειζόνων διαλεκτικών λεξικών της Ακαδημίας Αθηνών, δηλ. του Ιστορικού Λεξικού των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας (Καραναστάσης 1984-1992), του Λεξικού της Τσακωνικής Διαλέκτου (Κωστάκης 1986-1987) και φυσικά του Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, τῆς τε κοινῶς ὁμιλουμένης καὶ τῶν ἰδιωμάτων (ΙΛΝΕ, 1933-). Το λεξικό συνοδεύεται από τον Γλωσσικό Άτλαντα των διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας, σε έντυπη μορφή από την Ακαδημία Αθηνών (Μελισσαροπούλου 2024) και σε ηλεκτρονική μορφή από το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ο Γλωσσικός Άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή

Οι γραπτές πηγές του ΙΛΙΚ αποτελούνται από το σύνολο της δημοσιευμένης βιβλιογραφίας για τα ιδιώματα της Καππαδοκίας (περιγραφές ιδιωμάτων, γλωσσάρια, εκδόσεις αφηγήσεων, ασμάτων κλπ.) καθώς και από τις χειρόγραφες συλλογές διαλεκτικού υλικού του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ, του ΚΕΕΛ, του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Παράλληλα, το ΙΛΙΚ αξιοποιεί και μεγάλο όγκο πρόσφατων προφορικών διαλεκτικών καταγραφών ομιλητών 3ης και 4ης γενεάς προσφύγων, ενώ εμπλουτίζεται διαρκώς από νέα δεδομένα που προκύπτουν από τρέχουσες επιτόπιες έρευνες. Επιθυμία των συντελεστών του έργου ήταν αυτό να αποτελέσει έναν φάρο μνήμης για τα 100 χρόνια από το τέλος της ιστορικής παρουσίας των καππαδοκικών ιδιωμάτων στην πατρίδα τους.

Το λήμμα της εβδομάδας

έρκεντεν (επίρρ.) ερκενdέν [ercenˈden] Αραβαν., Ουλαγ. έρκενdεν [ˈercenden] Αραβαν. ερκενdέ [ercenˈde] Φλογ. έρκενdε [ˈercende] Αξ., Αραβ., Τροχ., Φλογ. έρκενdα [ˈercenda] Μισθ., Σίλ. έρκιανdαν [ˈercandan] Μισθ. έρκανdα [ˈerkanda] Μισθ., Σίλ., Σινασσ.

1. Νωρίς το πρωί ό.π.τ. : Σ̑ηκότουν έρκενdεν, άνοιζε το χύρα και τρέχνισ̑κε σα γιαbάνια (Σηκωνόταν νωρίς, άνοιγε την πόρτα και έτρεχε στα χωράφια) Αραβαν. -Φωστ.-Κεσ. Ασ' το σ̑'κώχ̇εν έρκενdε, καμαρών' (Επειδή σηκώθηκε νωρίς, νυστάζει) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. Αβόπουρμα έρκανdα, κ͑αϊβετζ̑ής ως κοιμάτι, τα παρά ούλα γεμών’νει τα τερκίν' ντου απέσου (Νωρίς το πρωί, ενώ ο καφετζής κοιμάται, βάζει όλα τα χρήματα μέσα στο δισάκκι του) Σίλ. -Dawk. Τασ̑ύ να σηκωθούμ' έρκανdα, έχουμε σ̑ίλια έργατα (Αύριο θα σηκωθούμε νωρίς, έχουμε χίλιες δουλειές) Σινασσ. -Λεύκωμα Έρκανdα πρωί (Νωρίς το πρωί) Μισθ. -Κωστ.Μ. Μπίρμης σ'κωσούσ̑ι, τούτους έρκανdα παγαίν̑ν̑' πατισ̑αχιού το σπίτσ̑ι (Πριν σηκωθούν το πρωί, αυτός νωρίς πηγαίνει στο σπίτι του βασιλιά) Σίλ. -Dawk.JHS Συνών. ολημεριώς, σαμπαχτάν