ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ TΩΝ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)

Dictionary Το Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ) αποτελεί καρπό ερευνητικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε από την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (Γ.Γ.Ε.Τ.) και το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ), και υλοποιήθηκε από το 2018 ως το 2022 με φορέα το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Πανεπιστημίου Πατρών, με την υποστήριξη του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων -ΙΛΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών (πρόγραμμα Digitizing the Cappadocian Dialectal Landscape – DiCaDLand, http://cappadocian.upatras.gr/el) .

Στόχος του ΙΛΙΚ είναι να παράσχει την πληρέστερη δυνατή λεξικογραφική τεκμηρίωση της Καππαδοκικής διαλέκτου, εντασσόμενο στην σειρά μειζόνων διαλεκτικών λεξικών της Ακαδημίας Αθηνών, δηλ. του Ιστορικού Λεξικού των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας (Καραναστάσης 1984-1992), του Λεξικού της Τσακωνικής Διαλέκτου (Κωστάκης 1986-1987) και φυσικά του Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, τῆς τε κοινῶς ὁμιλουμένης καὶ τῶν ἰδιωμάτων (ΙΛΝΕ, 1933-). Το λεξικό συνοδεύεται από τον Γλωσσικό Άτλαντα των διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας, σε έντυπη μορφή από την Ακαδημία Αθηνών (Μελισσαροπούλου 2024) και σε ηλεκτρονική μορφή από το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ο Γλωσσικός Άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή

Οι γραπτές πηγές του ΙΛΙΚ αποτελούνται από το σύνολο της δημοσιευμένης βιβλιογραφίας για τα ιδιώματα της Καππαδοκίας (περιγραφές ιδιωμάτων, γλωσσάρια, εκδόσεις αφηγήσεων, ασμάτων κλπ.) καθώς και από τις χειρόγραφες συλλογές διαλεκτικού υλικού του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ, του ΚΕΕΛ, του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Παράλληλα, το ΙΛΙΚ αξιοποιεί και μεγάλο όγκο πρόσφατων προφορικών διαλεκτικών καταγραφών ομιλητών 3ης και 4ης γενεάς προσφύγων, ενώ εμπλουτίζεται διαρκώς από νέα δεδομένα που προκύπτουν από τρέχουσες επιτόπιες έρευνες. Επιθυμία των συντελεστών του έργου ήταν αυτό να αποτελέσει έναν φάρο μνήμης για τα 100 χρόνια από το τέλος της ιστορικής παρουσίας των καππαδοκικών ιδιωμάτων στην πατρίδα τους.

Το λήμμα της εβδομάδας

καμπούλι (επίθ.) κ͑αbούλι [kʰaˈbuli] Σίλ., Τελμ. καπούλ’ [kaˈpul] Τροχ. γαπούλι [ɣaˈpuli] Φάρασ. γαbούλ’ [ɣaˈbul] Αξ. γάbουλ’ [ˈɣabul] Μισθ.

Αποδεκτός ό.π.τ. : Και εδού είσαι μοναχό σ' σο βουνιού το φκάλ’ και κανείς κ͑αbούλι σ' ντέ 'ναι; (Και εδώ είναι μόνος σου στην κορυφή του βουνού και κανείς δεν είναι εδώ που να σου αρέσει;) Τελμ. -Dawk. Εκείνο μποίκες το τεκλίφι τ' κι εκείνα μποίκαν ντα γαbούλ’ (Εκείνος έκανε την πρόταση κι εκείνοι την έκαναν δεκτή) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. || Φρ. Φτσ̑άνου κ͑αbούλι (Κάνω αποδεκτό˙ αποδέχομαι) Σίλ. -Dawk. Σ̑άνω γαbούλ’ (Κάνω αποδεκτό˙ το ίδιο) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. Ποίκω/φτένω γαπούλι (Κάνω αποδεκτό˙ αποδέχομαι) Φάρασ. -Αναστασ. Ο Θεός να ποίτσ̑ει το νιέτι σου γαπούλι (Ο Θεός να κάνει δεκτή την ιδέα σου˙ μακάρι ο Θεός να πραγματοποιήσει την επιθυμία σου· ευχή) Φάρασ. -ΚΜΣ-Θεοδ. || Παροιμ. Τσ̑άπου τζ̑ο 'ίνεται γαπούλι η ευσ̑ή σου, μη εξούσαι σον άνεμο (Όπου δεν γίνεται δεκτή η προσευχή σου, μην προσεύχεσαι στον άνεμο˙ όπου δεν γίνεται δεκτό το αίτημά σου, μην προσεύχεσαι μάταια, μην ζητάς κάτι από εκεί που είναι σίγουρο ότι δεν θα σου το δώσουν) Φάρασ. -Λουκ.Λουκ.