ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ TΩΝ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)

Dictionary Το Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ) αποτελεί καρπό ερευνητικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε από την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (Γ.Γ.Ε.Τ.) και το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ), και υλοποιήθηκε από το 2018 ως το 2022 με φορέα το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Πανεπιστημίου Πατρών, με την υποστήριξη του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων -ΙΛΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών (πρόγραμμα Digitizing the Cappadocian Dialectal Landscape – DiCaDLand, http://cappadocian.upatras.gr/el) .

Στόχος του ΙΛΙΚ είναι να παράσχει την πληρέστερη δυνατή λεξικογραφική τεκμηρίωση της Καππαδοκικής διαλέκτου, εντασσόμενο στην σειρά μειζόνων διαλεκτικών λεξικών της Ακαδημίας Αθηνών, δηλ. του Ιστορικού Λεξικού των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας (Καραναστάσης 1984-1992), του Λεξικού της Τσακωνικής Διαλέκτου (Κωστάκης 1986-1987) και φυσικά του Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, τῆς τε κοινῶς ὁμιλουμένης καὶ τῶν ἰδιωμάτων (ΙΛΝΕ, 1933-). Το λεξικό συνοδεύεται από τον Γλωσσικό Άτλαντα των διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας, σε έντυπη μορφή από την Ακαδημία Αθηνών (Μελισσαροπούλου 2024) και σε ηλεκτρονική μορφή από το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ο Γλωσσικός Άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή

Οι γραπτές πηγές του ΙΛΙΚ αποτελούνται από το σύνολο της δημοσιευμένης βιβλιογραφίας για τα ιδιώματα της Καππαδοκίας (περιγραφές ιδιωμάτων, γλωσσάρια, εκδόσεις αφηγήσεων, ασμάτων κλπ.) καθώς και από τις χειρόγραφες συλλογές διαλεκτικού υλικού του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ, του ΚΕΕΛ, του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Παράλληλα, το ΙΛΙΚ αξιοποιεί και μεγάλο όγκο πρόσφατων προφορικών διαλεκτικών καταγραφών ομιλητών 3ης και 4ης γενεάς προσφύγων, ενώ εμπλουτίζεται διαρκώς από νέα δεδομένα που προκύπτουν από τρέχουσες επιτόπιες έρευνες. Επιθυμία των συντελεστών του έργου ήταν αυτό να αποτελέσει έναν φάρο μνήμης για τα 100 χρόνια από το τέλος της ιστορικής παρουσίας των καππαδοκικών ιδιωμάτων στην πατρίδα τους.

Το λήμμα της εβδομάδας

ιλάτσι (ουσ. ουδ.) ιλάτσ̑ι [iˈlatʃi] Φάρασ. ιλάτζ̑ι [iˈlaʤi] Σίλ., Φάρασ. ιλάτσ̑' [iˈlatʃ] Αξ., Μισθ., Ουλαγ., Σίλατ., Φλογ. γιλάτσ̑ι [ʝiˈlatʃi] Τελμ.

Φάρμακο ό.π.τ. : Ετό ντο κορίτσ̑' δώκαν ντο ιλάτσ̑ια (Αυτού του κοριτσιού τού έδωσαν φάρμακα) Σίλατ. -Dawk. Ρώννει τσ̑ην γκόρη ένα ιλάτζ̑ι (Δίνει στην κόρη ένα φάρμακο) Σίλ. -Dawk. Xεκέμηροι τα ιλάτζα ρεν μποίκασι τσαρέ, πέσανι (Των γιατρών τα φάρμακα δεν έκαναν θεραπεία, πέθανε) Σίλ. -Κωστ.Σ. Τ’ γιαραγιού μ’ το ιλάτσ̑' ζόρια ηυρίσ̑κεται (Το γιατρικό της πληγής μου δύσκολα βρίσκεται) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. Ήρτεν οπίσω να χαζιρλαντήσ' ιλάτσ̑α (Γύρισε πίσω για να ετοιμάσει φάρμακα) Φλογ. -ΙΛΝΕ 812 || Παροιμ. Όσο και πίνεις ατζί γιλάτσι, άσον εκείνο το στόμα σ' γλυκιανίσκει (Όσο πικρό κι αν είναι το φάρμακο που πίνεις, από αυτό γλυκαίνει το στόμα σου˙ Κάτι μπορεί να είναι δύσκολο ή δυσάρεστο, αλλά μακροπρόθεσμα ωφέλιμο) Τελμ. -ΚΜΣ-Θεοδ. Συνών. ντερμάνι