ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ TΩΝ ΙΔΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ)

Dictionary Το Ιστορικό Λεξικό των Ιδιωμάτων της Καππαδοκίας (ΙΛΙΚ) αποτελεί καρπό ερευνητικού προγράμματος που συγχρηματοδοτήθηκε από την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (Γ.Γ.Ε.Τ.) και το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ), και υλοποιήθηκε από το 2018 ως το 2022 με φορέα το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων του Πανεπιστημίου Πατρών, με την υποστήριξη του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων -ΙΛΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών (πρόγραμμα Digitizing the Cappadocian Dialectal Landscape – DiCaDLand, http://cappadocian.upatras.gr/el) .

Στόχος του ΙΛΙΚ είναι να παράσχει την πληρέστερη δυνατή λεξικογραφική τεκμηρίωση της Καππαδοκικής διαλέκτου, εντασσόμενο στην σειρά μειζόνων διαλεκτικών λεξικών της Ακαδημίας Αθηνών, δηλ. του Ιστορικού Λεξικού των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας (Καραναστάσης 1984-1992), του Λεξικού της Τσακωνικής Διαλέκτου (Κωστάκης 1986-1987) και φυσικά του Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, τῆς τε κοινῶς ὁμιλουμένης καὶ τῶν ἰδιωμάτων (ΙΛΝΕ, 1933-). Το λεξικό συνοδεύεται από τον Γλωσσικό Άτλαντα των διαλεκτικών ποικιλιών της Καππαδοκίας, σε έντυπη μορφή από την Ακαδημία Αθηνών (Μελισσαροπούλου 2024) και σε ηλεκτρονική μορφή από το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Ο Γλωσσικός Άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή

Οι γραπτές πηγές του ΙΛΙΚ αποτελούνται από το σύνολο της δημοσιευμένης βιβλιογραφίας για τα ιδιώματα της Καππαδοκίας (περιγραφές ιδιωμάτων, γλωσσάρια, εκδόσεις αφηγήσεων, ασμάτων κλπ.) καθώς και από τις χειρόγραφες συλλογές διαλεκτικού υλικού του ΚΕΝΔΙ-ΙΛΝΕ, του ΚΕΕΛ, του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του ΕΚΠΑ και του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Παράλληλα, το ΙΛΙΚ αξιοποιεί και μεγάλο όγκο πρόσφατων προφορικών διαλεκτικών καταγραφών ομιλητών 3ης και 4ης γενεάς προσφύγων, ενώ εμπλουτίζεται διαρκώς από νέα δεδομένα που προκύπτουν από τρέχουσες επιτόπιες έρευνες. Επιθυμία των συντελεστών του έργου ήταν αυτό να αποτελέσει έναν φάρο μνήμης για τα 100 χρόνια από το τέλος της ιστορικής παρουσίας των καππαδοκικών ιδιωμάτων στην πατρίδα τους.

Το λήμμα της εβδομάδας

ρίφτω (ρ.) ρίφτω [ˈrifto] Ανακ., Αξ., Αραβαν., Γούρδ., Ουλαγ., Τελμ., Φερτάκ., Φλογ. ρίφτου [ˈriftu] Μισθ. ρίχτου [ˈrixtu] Δίλ., Μισθ., Σίλ. Παρατατ. ρίβιξα [ˈriviksa] Μισθ. ρίφτισ̑κα [ˈriftiʃka] Αξ., Τροχ. ρίβισ̑κα [ˈriviʃka] Αξ. ρίφισ̑κα [ˈrifiʃka] Αξ. ρίχτισ̑κα [ˈrixtiʃka] Αξ., Αραβ. Αόρ. έριψα ['eripsa] Αξ., Αραβαν., Ουλαγ., Ποτάμ., Φερτάκ. γ΄, Εν., Αόρ. έρψεν ['erpsen] Αξ. Προστ. ρίψε [ˈripse] Αραβαν., Τελμ. Παθ. ρίφτουμαι [ˈriftume] Γούρδ.

Ρίχνω ό.π.τ. : Σ̑ύρε και ρίψε το 'ς ένα καλό ντουζάχ (Πήγαινε και ρίξε τον σε μία καλή παγίδα) Τελμ. -Dawk. Έκοψαν το κεφάλι τ', και ρίψαν ντο σ’ ένα πλερός (Έκοψαν το κεφάλι του και το έρριξαν σε ένα πηγάδι) Αραβαν. -Dawk. Τα χύρες ρίψε τα και ανέβα (Πέταξε τις πόρτες και ανέβα) Αραβαν. -Dawk. Γιατσί παππού κι ετό το μικρό ξύλο δεν το ρίφτσ̑εις κονdά στο άλλο; (Γιατί παππού και αυτό το μικρό ξύλο δεν το ρίχνεις κοντά στο άλλο;) Γούρδ. -Καράμπ. Ντάραgαπ πιάν' ντο ντο κορίτσ̑' ρίφτει το ένα ιν μέσα (Αμέσως το πιάνει το κορίτσι, το ρίχνει μέσα σε ένα υπόγειο) Ουλαγ. -Κεσ. Ρίβιξαμ' ντου κοτσί μι ντά χέρια μας (Ρίχναμε τον σπόρο με τα χέρια μας) Μισθ. -Κοτσαν. Ρίφτουν σο τσ̑ουφάλι τ' (Ρίχνουν στο κεφάλι της) Μισθ. -Κωστ.Μ. Ρίφ' του μι κούπα λάι (Ρίξε του μία κούπα λάδι) Μισθ. -Κωστ.Μ. Βρέχ' και ρίφ' βρεχός (Βρέχει και ρίχνει βροχή) Μισθ. -Κωστ.Μ. Τσ̑άια ρίχ' (Ποτάμια ρίχνει) Δίλ. -Κωστ.Μ. Ρίχτ' Θεός (Ρίχνει ο Θεός) Δίλ. -Κωστ.Μ. Παίν', το κουβάρ' ρίφτ' το ας κάπ' 'σ' το καχούτον τ' εγέλφια τ' το σπίτ' (Πηγαίνει, το κουβάρι το ρίχνει από τον φεγγίτη του σπιτιού όπου κάθονταν τα αδέλφια της) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. || Παροιμ. Ρίφτω όιμα (Ρίχνω αίμα˙ δημιουργώ φασαρία) Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. Ρίφτω φσ̑άχ' (Ρίχνω παιδί˙ αποβάλλω) Φλογ., Αξ. -Μαυρ.-Κεσ. Συνών. απερρίφτω :1, βινεύω, δίνω, κονώνω :3, πετώ :1, σέρνω :2

β. Χτυπώ (ρίχνοντας) Αξ. : Μητέρα μ’ αελφό ξέρεις τι τζ̑αρλάνgες ρίβισ̑κεν εδώ; (Ο αδελφός της μητέρας μου ξέρεις τι κορυδαλλούς χτυπούσε εδώ; ) Αξ. -ΙΛΝΕ 1556