δεξιός
(επίθ.)
δεξιός
[ðeksiʹos]
Σινασσ., Τσαρικ., Φάρασ.
δεξ̑ός
[ðeˈkʃos]
Μισθ., Σινασσ.
ντεξ̑ός
[deˈkʃos]
Μισθ.
δεξ̑ό
[ðeˈkʃo]
Φλογ.
δεξό
[ðeˈkso]
Φλογ.
δεξίος
[ðeˈksios]
Φάρασ.
λοξός
[loˈksos]
Σίλ.
Ουδ.
δεξί
[ðeʹksi]
Σινασσ., Φκόσ.
Aρχ. επίθ. δεξιός. Ο τύπ. δεξό από το μεσν. δεξός. O τύπ. δεξίος μεσν. O τύπ. λοξός με τροπή [ð] > [r] και κατοπινή εναλλαγή υγρών [r] > [l] (Kωστάκης 1968: 40). Για τον αναβιβασμό -ιός > -ίος βλ. Χατζιδάκις (1934: 85) και ΙΛΝΕ, λ. δεξιός.
Αυτός που βρίσκεται προς το κατακόρυφο ήμισυ του σώματος το οποίο ελέγχεται από το ημισφαίριο του εγκεφάλου όπου κατά κανόνα εδράζεται το κέντρο του λόγου κα της λογικής
ό.π.τ.
:
Φέγ' ντου ντεξιό ντου πτάρ' ομbρό, ντ΄αριστερό 'πομίσκ' οπίσ'
(Φεύγει το δεξιό ποδάρι μπροστά, το αριστερό μένει πίσω)
Μισθ.
-ΑΠΥ-ΕΝΔ
Δώτζε του δρά του ψαλτέρη το παιδόκκο ορτά σ’ ωτί, τζ̑αι κρέμ'σε το δεξιόν του τ’ ωτιούν κάτου
('Επάταξεν εἷς τις ἐξ αὐτῶν τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως καὶ ἀφεῖλεν αὐτοῦ τὸ οὖς τὸ δεξιόν ΚΔ Ευ.Λουκ. 22.50)
Φάρασ.
-Lag.
Σο δεξό το τ͑αράφ' καθούτομαι
(Κάθομαι στην δεξιά πλευρά)
Φλογ.
-ΙΛΝΕ
Λοξό μου τ' σ̑έρι
(Το δεξιό μου χέρι)
Σίλ.
-Κωστ.Σ.
Απ' του ντεξ̑ό ντου γιάν'
(Από την δεξιά μεριά)
Μισθ.
-ΑΠΥ-Καρατσ.
Γκιουζέλ-Αχμέτ μποίκι λάθος, τσ̑ι ντου δεξιό σούγγ'σι ντου σου σολάχι τ' ντου μάτ' τσ̑ι ντου σολάχ' σούγγ'σι ντου σου δεξιό τ' ντου μάτ'
(Ο Γκιουζέλ-Αχμέτ έκανε λάθος και το δεξιό (φτερό) το σφούγγιξε στο αριστερό του το μάτι, και το αριστερό (φτερό) το σφούγγιξε στο δεξιό του το μάτι)
Τσαρικ.
-Καραλ.
|| Φρ.
Θα σε έχω δεξιό σ̑έρ'
(Θα σε έχω δεξί μου χέρι˙ θα σε έχω βασικό βοηθό μου)
Σινασσ.
-Λεύκωμα
|| Ασμ.
Ελιά έχεις στο μάγουλο, ελιά στην αμασχάλη
και 'ς το δεξί σου το βυζί μικρή δαgαματίτζα (Ελιά έχεις στο μάγουλο, ελιά στην αμασχάλη
και στο δεξί σου το βυζί μικρή δαγκωματίτσα) Σινασσ. -Αρχέλ. Γράψε και στο δεξί μερί, γράψ' ένα καβαλλάρη
αρματωμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι (Και στη δεξιά μεριά (της εκκλησίας) ζωγράφισε έναν καβαλλάρη
οπλισμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι) Σινασσ. -Λεύκωμα
και 'ς το δεξί σου το βυζί μικρή δαgαματίτζα (Ελιά έχεις στο μάγουλο, ελιά στην αμασχάλη
και στο δεξί σου το βυζί μικρή δαγκωματίτσα) Σινασσ. -Αρχέλ. Γράψε και στο δεξί μερί, γράψ' ένα καβαλλάρη
αρματωμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι (Και στη δεξιά μεριά (της εκκλησίας) ζωγράφισε έναν καβαλλάρη
οπλισμένο με σπαθί και με χρυσό κοντάρι) Σινασσ. -Λεύκωμα
Τροποποιήθηκε: 28/08/2026